Dümen nedir?

Deniz ve hava vasıtalarına yön vermeye yarayan parça. Yüzmekte olan bir gemide su, dümenin iki tarafından geçer. Bu yüzden dümenin herhangi bir hareketi gemilerin etrafındaki su düzenine tesir ederek harekete sebep olur. Dümen herhangi bir yöne döndüğü zaman gemi önce dönmek istenen tarafın aksi yönüne, daha sonra dairesel bir şekilde arzu edilen yöne dönerdümen

Dümenin suyun akış yönü ile meydana getirdiği açıya "hücum açısı" denir. Belirli bir hücum açısından sonra dümenin dönüşü gemi yönünü etkileyemez. Büyük ticaret gemilerinde 35° kadar olan bu açıya, "kritik açı" ismi verilir. Dümenin ilk kıvrıldığı nokta ile, geminin ilk doğrultusuna dik duruma geldiği nokta arasındaki uzaklığa avans; yine bu iki nokta arasındaki enine uzaklığa da transfer adı verilir. Geminin söz konusu noktalar arasında dönerken çizdiği yayın çapı ise "taktik çap" diye adlandırılır. Bu terimler gemilerin dönme kabiliyetlerinin ölçüsü olduklarından dümen ve gemi yapımlarında büyük öneme sahiptir.

Dümenler ilk olarak gemilerin arka tarafını yanlara döndüren kürekler olarak, daha sonraları da gemiye yapışık ve dümen yekliği vazifesi yapan bir kol ile birlikte kullanıldılar. Ne zaman keşfedildiği bilinmeyen kıçtan takma dümenler ise 12. yüzyıldan sonra yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde kullanılan dümenler, kıçtan takma olarak kullanılır. Birçok yönlendirme sistemleri de yardımcı sistemler olarak kullanılmaktadır.

Dümen yelpazesini büyük gemilerde kaptan köşkünden idare edebilmek için araya zincir halat veya elektrik ve hidrolik donanımlar konulur. Kaptan köşkünden dümene komuta gönderilen kısma "dümen dolabı" denir. Dümen dolabı at arabasının tekerine benzer ve sağa sola döndürüldükçe donanım aracılığı ile dümen yelpazesi sağa sola döner.

Gemilere takılan dümen donanımları iki tiptir: Bunlar, elektromekanik ve modern gemilerde bulunan elektro-hidrolik dümen donanımlarıdır. Dümen donanımının görevi kaptan köşkündeki dümen dolabından verilen dönüş emirlerinin süratli ve hatasız olarak yelkendeki dümen makinasına oradan da dümen yelpazesine intikalini sağlamaktır. Bu emir iletimi mekanik, elektrik veya elektrik- hidrolik karışımı sistemlerle olabilir. Dümenler; gemi tip ve cesametine göre muhteliftirler.

Yönlendirme sistemlerinden jet sistemde, sisteme alınan su kanatçıklarla istenen yöne doğru püskürtülür. Bu sistem dönüş alanının mahdud olduğu yerlerde bilhassa feribot, ırmak gemisi gibi vasıtalar tarafından kullanılır. Dümenin gerisine bağlı bir pervane bulunan hareketli dümen sisteminde, pervane dümenin yalnız meydana getirebileceği itme gücünden çok daha büyük bir itme temin eder. Sikloit pervane sisteminde ise hem pervane hem de dümenin işi sikloit pervane tarafından görülür. Ayrıca sikloit pervane sistemi geminin olduğu yerde dönebilmesini de sağlar. Parçalı dümen sisteminde, dümene ek olarak bulunan diğer bir kısım asıl dümenin çizdiği yayı büyüterek bu yüzeydeki akışı düzenler. Navyflux tipi iticilerde itiş, suyun yönlendirilerek dışarı verilmesiyle sağlanır. Pruva itme sistemi kanat açısı ayarlanabilen bir pervanenin sağladığı itme gücü ile çalışır. Bu sistem daha çok düz bir rota izlemek mecburiyetinde olan gemilerde kullanılır.

Uçaklarda yön tayini için kullanılan kuyruk bölgesinin arkasındaki kısma da dümen adı verilir. Uçakların dümeni iki kısımdır. Yön tayin edene doğrultu yükseklik tayin edene "yükseklik dümeni" denir.

Gerek deniz, gerekse hava vasıtalarında dümenler, vasıtanın idare edildiği kısımdan hidrolik veya elektonik bir sistem vasıtasıyla yöneltilirler.

Sözlükte "dümen" ne demek?

1. Hava ve deniz taşıtlarında, taşıta istenilen yönü vermeye ve belirli bir doğrultuda götürmeye yarayan devingen parça.
2. Dalavere, hile.
3. Yönetim, idare.

Dümen kelimesinin ingilizcesi

n. rudder, steering wheel, wheel, trick, cheat, cabal, dope, helm, rig
Köken: İtalyanca

--Reklam--